Turkije: Trebizonde, een vergeten Keizerrijk van 14/06/2027 tot 22/06/2027

Wie kent er keizer David? De laatste keizer die op een Byzantijnse troon zat, tot 1461. Of keizerin Anna Anachoutlou Megali Komnini? Één van de weinige keizerinnen die ‘in her own right’ op een Byzantijnse troon zat. Ze behoorden tot de illustere Byzantijnse keizerfamilie der Groot-Komnenen (‘Megali Komnini’), die van 1204 tot 1461 een Byzantijns keizerrijk met de nog magischer naam van Trebizonde bestuurden. Het is nu een van de rustigste delen van Turkije, ingeklemd tussen de Zwarte Zee en het Pontisch gebergte.
Het onafhankelijke keizerrijk ontstond na de inname in 1204 van Constantinopel door de Kruisvaarders en de opdeling van het Byzantijnse Rijk in allerlei graafschappen, hertogdommen en andere staatjes. De Byzantijnse keizer vluchtte naar Nicea (het huidige Iznik) en heroverde in 1261 Constantinopel. De keizers van Trebizonde, net als de despoten van Epiros in Noordwest-Griekenland, weigerden in 1261 hun onafhankelijkheid op te geven. Door zijn geïsoleerde positie bleef het rijk nog 8 jaar na de val van Constantinopel in 1453 voortbestaan. Keizer David moest zich uiteindelijk overgeven in 1461 en werd op 1 november 1461 met zijn zoons in de gevangenis van Adrianopel (Edirne) geëxecuteerd.
Trabzon, zoals het door de Turken genoemd werd, bleef als een rustige provincieplaats voortbestaan, met een sterk Grieks element. Bij de bevolkingsuitwisseling van 1922-1924 vertrokken de 100.000 Griekssprekende bewoners, een duidelijk stempel op de stad achterlatend.
Het gebied is overigens ook bekend vanwege de 10.000 van Xenofons Anabasis, die hier voor het eerst de zee weer zagen.
Alle reden dus om een bijzondere reis van ruim een week hiernaartoe te maken, om in dit wat geïsoleerde deel van Turkije meer van dit bijzondere rijk en zijn monumenten te weten te komen. Want er zijn nog allerlei monumenten uit die tijd over: de prachtige Ayia Sofia-kerk (thans moskee) met fresco’s uit het midden van de 13e eeuw, de Ayios Evyenios-kerk (nu ook moskee), waar keizers gekroond werden, de citadel in Trabzon zelf maar ook verscheidene burchten in andere plaatsen. Daarnaast is sinds een aantal jaren het mooiste orthodoxe klooster van Turkije, nu een monument, de Panayia Soumela, na een grondige restauratie weer open. Het enorme klooster uit 386, niet ver van Trabzon, lijkt tegen een bergwand geplakt.
Los van de Byzantijnse monumenten is Trabzon een gezellige stad aan de Zwarte Zee, met een groot aantal Griekse huizen en ook een aantal Osmaanse gebouwen.
We logeren in een heerlijk vijf sterren hotel in het centrum van Trabzon, zodat men maar de deur uit hoeft te gaan om zelf van de sfeer van deze gezellige stad te proeven. Omdat één excursie (op 19/06) te lang zou zijn om op één dag te doen, logeren we die nacht in Giresun, het Byzantijnse Kerasounta.

Midden juni is een zeer goede tijd om dit deel van de Zwarte Zeekust te bezoeken. Het is het regenrijkst gebied van Turkije met in deze tijd veel minder regen en aangename temperaturen rond de 20 à 25 graden.

Gids en reisleider: drs. Paul Schiethart, directeur van het bureau, heeft Klassieke Talen en Nieuwgrieks, met bijvakken Turks en Italiaans, in Leiden en Amsterdam gestudeerd en heeft vele reizen naar Turkije gegidst. Hij wordt bijgestaan door een lokale gids.

Programma van dag tot dag

ma 14/06/27:

Om 11.15 uur vlucht van Turkish Airlines van Amsterdam via Istanbul naar Trabzon, waar aankomst om 19.35 uur (het is in Turkije één uur later). Overnachting in een comfortabel vijfsterren hotel in het centrum van de stad.

di 15/06/27:

Te Trabzon: gehele dag bezoek aan de stad: allereerst gaan we naar het mooie en interessante Trabzon Museum, gevestigd in een groot Grieks koopmanshuis uit 1900. We vinden er een prachtige collectie met voorwerpen uit de hele rijke geschiedenis van het gebied (o.a. een bronzen Hermesbeeld uit de 2e eeuw v.Chr., Byzantijnse en Islamitische kunst en een etnografische afdeling). Vervolgens gaan we naar de Aya Sofia, deels moskee en deels museum. De kerk werd rond 1250 gebouwd en heeft nog fresco’s uit die tijd. Tot slot gaan we naar de citadel, de Boztepe. We hebben er een mooi uitzicht over de stad en treffen er de ruïnes van het Kizlar Manastiri (oorspronkelijk het Panayia Theoskepastos-klooster uit de 14e eeuw) en het Kaymakli Manastiri (oorspronkelijk het Armeense Armenapigitsj-klooster uit 1424). Diner in het hotel.

wo 16/06/27:

Vanuit Trabzon tocht naar het Oosten, het thee-gebied van Turkije, allereerst naar Sürmene het Byzantijnse Sourmena (bezoek aan het Yakupoglu Fort en landinwaarts aan een aardige kerk-moskee), de plaats waar de 10.000 van Xenofon ziek werden na het eten van honing. Vervolgens gaan we naar Rize (Rhizaion) waar we het kasteel, oorspronkelijk uit de 6e eeuw met toevoegingen uit de 13e eeuw, bekijken, en het Thee Instituut en een theeplantage met theefabriek bezoeken. Terug in Trabzon diner in de stad.

do 17/06/27:

Tweede bezoek aan het centrum van Trabzon. We maken een wandeling door het centrale deel: de Ortahisar/Fetih Moskee, oorspronkelijk de Panayia Chrysokefalos-kerk uit de 12e-14e eeuw, de levendige Bazaar, de Gülbahar Hatun Moskee uit 1515 (als moskee gebouwd door en voor Maria Komnini, een vrouw van Beyazit I en moeder van Selim I), bezoek aan het Atatürk Huis, een villa waar Atatürk logeerde als hij in Trabzon was, het Aquaduct van Justinianus en de Yeni Cuma Moskee (oorspronkelijk de 14e eeuwse Ayios Evyenios-kerk, na de Ayia Sofia de belangrijkste kerk van het Byzantijnse Trapezous). Diner in het hotel.

vr 18/06/27:

Bezoek aan het geheel gerestaureerde Panayia Sumela-klooster, oorspronkelijk uit 386, in de 12e eeuw hersticht. Het majestueuze klooster, met wel zeven verdiepingen, is schitterend tegen een bergwand geplakt en heeft nog fresco’s uit de 18e en 19e eeuw. Daarna in het achterland bezoek aan de dorpen Maçka en Gümüshane (Aryiropolis). Diner in een leuk restaurant in een tuin in Trabzon.

za 19/06/27:

Van Trabzon gaan we vandaag in Westelijke richting: via Tirebolu (bezoek aan het fort, pittoresk aan zee gelegen) naar Giresun (het Byzantijnse Kerasounta): het fort, Zeytinlik Mahallesi, een schilderachtige wijk, de Hacı Hüseyin Moskee en de Kale Moskee. Diner en overnachting in een prettig hotel te Giresun.

zo 20/06/27:

Van Giresun reizen we het binnenland in, naar Sebinkarahisar (bezoek aan dit pittoreske bergdorp met een van de meest imposante forten van Turkije (oudste delen uit de 6e eeuw) en de 15e eeuwse Fatih-moskee te midden van een 17e eeuws bazaartje. Vervolgens gaan we naar het naburige Meryemana Manastiri (het 5e/19e eeuwse Theotokos-klooster, vrijwel nooit bezocht maar bijna concurrerend in indrukwekkendheid met het Soumela-klooster). Lunch (inbegrepen) onderweg. In de loop van de middag terug naar Trabzon, waar diner in het hotel.

ma 21/06/27:

’s Ochtends maken we een ontspannen wandeling door het centrum, waarbij we nog een aantal kleine monumenten bezoeken waar we nog niet aan toe gekomen waren. De middag is vrij. Diner in een gezellig restaurant in de stad.

di 22/06/27:

Per lijnvlucht van Turkish Airlines om 10.55 uur van Trabzon via Istanbul naar Amsterdam, waar aankomst om 17.30 uur.